एक समयको कुरा हो। एउटा ठूलो र सम्पन्न राज्यमा एक अत्यन्त घमण्डी राजा बस्थ्यो। उनलाई आफ्नो शासनभन्दा पनि बढी आफ्ना नयाँ–नयाँ लुगा मन पर्थे। उनी दिनभरि दरबार, सभा वा जनताको काममा भन्दा पनि कपडा फेर्न र ऐनामा आफूलाई हेर्नमै व्यस्त हुन्थे। राज्यभरि उनको यही बानी चर्चित थियो। मानिसहरू भन्थे, “हाम्रो राजा युद्ध वा शासनमा होइन, लुगामै रमाउँछन्।”
एक दिन राज्यमा दुई जना ठग आए। उनीहरूले आफूलाई अत्यन्त कुशल बुनकर र डिजाइनर भनेर चिनाए। उनीहरू दरबारमा पुगे र राजासँग भने,
“महाराज, हामी संसारकै अद्भुत कपडा बनाउन सक्छौँ। त्यो कपडा यस्तो विशेष हुन्छ कि मूर्ख मानिस वा आफ्नो पदका लागि अयोग्य व्यक्तिले त्यसलाई देख्न सक्दैन।”
राजा यो कुरा सुनेर अत्यन्त उत्साहित भए। उनले सोचे, “यदि यस्तो कपडा बनाएँ भने म सजिलै थाहा पाउन सक्छु कि को बुद्धिमान् छ र को मूर्ख।” उनले तुरुन्तै ती बुनकरलाई महलमा बस्ने ठाउँ, सुन, रेशम र महँगा धागाहरू दिए।
दुई ठगले एउटा कोठामा ठूलो करघा राखे। तर उनीहरू वास्तवमा केही पनि बुन्दैनथे। खाली करघामाथि हात चलाउँदै नाटक गर्थे। उनीहरूले सुन र रेशम सबै आफ्नै झोलामा हाल्थे।
केही दिनपछि राजा उत्सुक भए। उनले आफ्ना एक विश्वासिला मन्त्रीलाई कपडा हेर्न पठाए। मन्त्री कोठामा पुगे। उनले करघामा केही पनि देखेनन्। तर उनलाई ती ठगको कुरा सम्झना आयो — “मूर्खले कपडा देख्न सक्दैन।”
मन्त्री डराए। उनले मनमनै सोचे, “यदि मैले केही देखिनँ भने सबैले मलाई मूर्ख वा अयोग्य ठान्नेछन्।” त्यसैले उनले झूट बोले,
“वाह! कति सुन्दर रंग! कति अद्भुत डिजाइन!”
ठगहरू मुस्कुराए र अझ बढी सुन मागे।
पछि राजा स्वयं पनि कपडा हेर्न गए। उनले पनि केही देखेनन्। तर उनले स्वीकार गर्न सकेनन् कि आफूलाई केही देखिएको छैन। त्यसैले उनी पनि बोले,
“अद्भुत! यति सुन्दर कपडा मैले कहिल्यै देखेको छैन।”
दरबारका सबै मानिसले पनि यही कुरा दोहोर्याए। कसैले सत्य बोल्ने साहस गरेन। सबै डराए कि कतै आफू मूर्ख न ठहरिउन्।
केही दिनपछि राजाको नयाँ लुगा सार्वजनिक रूपमा देखाउने ठूलो समारोह आयोजना गरियो। दुई ठगले राजाको शरीरमा नभएको कपडा लगाइदिएजस्तो अभिनय गरे। उनीहरूले भने,
“महाराज, यो लुगा यति हलुका छ कि लगाएको नै महसुस हुँदैन।”
राजा नाङ्गै थिए, तर उनी आफू अत्यन्त भव्य देखिएको विश्वास दिलाउन खोजिरहेका थिए। दरबारका मानिसहरूले पनि ताली बजाए।
“कति सुन्दर पोशाक!”
“राजा त अद्भुत देखिनुभएको छ!”
राजा गर्वका साथ शहरभरि जुलुसमा निस्किए। सडकका मानिसहरूले पनि अरूको डरले झूटै प्रशंसा गरे। कसैले पनि सत्य बोल्न सकेन।
तर भीडमा एउटा सानो बालक थियो। उसले निष्कपट भएर ठूलो स्वरमा भन्यो,
“हेर्नुहोस्! राजाले त केही पनि लगाउनुभएको छैन!”
बालकको बुबाले उसलाई चुप गराउन खोजे, तर ढिलो भइसकेको थियो। मानिसहरूबीच कुरा फैलिन थाल्यो।
“साँचै त… राजाले केही लगाएका छैनन्!”
बिस्तारै सबैले सत्य बुझ्न थाले। राजा पनि भित्रभित्रै लज्जित भए। उनलाई थाहा थियो कि जनता सही छन्। तर आफ्नो प्रतिष्ठा जोगाउन उनले जुलुस जारी राखे, र उनका सेवकहरूले नभएको लुगाको पछाडि समातेको अभिनय गरिरहे।
यस कथाले एउटा गहिरो सन्देश दिन्छ —
डर, घमण्ड र भीडको दबाबका कारण मानिसहरू कहिलेकाहीँ स्पष्ट सत्य पनि स्वीकार गर्न डराउँछन्। तर निष्कपट र साहसी आवाजले अन्ततः सत्य उजागर गरिदिन्छ।
नेपालमा अहिलेको अवस्था पनि धेरै हदसम्म यस्तै देखिन थालेको छ। बालेन शाहले जस्तोसुकै हर्कत गरे पनि उसका समर्थकहरू आँखामा पट्टी बाँधेर ताली बजाइरहेका छन्। ठीक त्यसरी नै, जसरी बादशाह नाङ्गै हुँदा पनि दरबार र भीडले “वाह! कति सुन्दर लुगा!” भन्दै प्रशंसा गरिरहेका थिए।
भीडको सबैभन्दा ठूलो समस्या के हो भने, त्यो सत्यभन्दा भावनाको पछि दौडिन्छ। अनि जब समर्थकहरू प्रश्न गर्न छाड्छन्, तब नेतृत्व झन् खतरनाक बन्छ। लोकतन्त्रमा सबैभन्दा आवश्यक कुरा अन्ध समर्थन होइन, सचेत प्रश्न हो।
किनकि इतिहासले बारम्बार देखाएको छ —
सारा दरबार चुप बसे पनि, अन्तिममा सत्य बोल्ने एउटा साहसी बालक अवश्य जन्मिन्छ।
र जब उसले निर्भीक भएर भन्छ,
“राजा त नाङ्गै छन्,”
त्यही क्षणबाट भ्रमको साम्राज्य भत्किन सुरु हुन्छ।
